De verontrustende kern van de kwantummechanica – het idee dat de werkelijkheid pas vaststaat als deze wordt waargenomen – wordt zelden met zo’n diepgewortelde impact overgebracht als in de installatie van kunstenaar Pierre Huyghe, ‘Liminals’. Het werk, dat momenteel wordt tentoongesteld in Halle am Berghain in Berlijn, is niet zomaar een kunstwerk; het is een auditieve en visuele confrontatie met de fundamentele vreemdheid van het universum.
De hartverscheurende waarheid van de kwantummechanica
Een eeuw na de ontwikkeling van de kwantumtheorie zijn veel van de implicaties ervan nog steeds diep contra-intuïtief. Begrippen als het instorten van de golffunctie (waarbij waarschijnlijkheden stollen tot bepaalde toestanden) en kwantumverstrengeling (onmiddellijke verbindingen over grote afstanden) vormen nog steeds een uitdaging voor het gezond verstand. Huyghes installatie speelt in op dit onbehagen en herinnert de kijkers eraan dat de grond onder onze perceptie verre van solide is.
Geluid als kwantumfluctuatie
Het centrale element van “Liminals” is een soundscape die wordt gegenereerd op basis van de structuur van kwantumactiviteit: de ineenstorting van atomen vanuit probabilistische toestanden. De kunstenaar representeert niet alleen deze schommelingen; hij maakt ze hoorbaar, waardoor een sonische omgeving ontstaat die minder als muziek aanvoelt en meer als de onderliggende taal van het universum. Dit gaat niet alleen over esthetiek; het gaat erom een abstract concept fysiek voelbaar te maken.
De aard van de werkelijkheid zelf
Sommige interpretaties van de kwantummechanica suggereren dat de werkelijkheid niet is opgebouwd uit fundamentele kwantumvelden. In plaats daarvan kunnen kwantumtoestanden slechts toestanden van onze kennis zijn, wat betekent dat er geen externe, objectieve wereld bestaat die onafhankelijk is van observatie. Huyghe’s werk belichaamt dit idee door middel van een angstaanjagend visueel element: een gezichtsloze figuur ondergedompeld in het landschap. Het effect is niet eenvoudigweg het uitbeelden van onzekerheid, maar het verstrikken van de kijker erin.
“Liminals” biedt geen gemakkelijke antwoorden; het dwingt ons de mogelijkheid onder ogen te zien dat de werkelijkheid niet vaststaat, maar voortdurend onderhandeld wordt tussen waarnemer en waargenomene. De kracht van het werk ligt in de weigering om deze spanning op te lossen, waardoor we in plaats daarvan in een staat van verontrustende verwondering blijven hangen.
De installatie is niet alleen een commentaar op de wetenschap, maar een diepgaande artistieke verkenning van wat het betekent om te bestaan in een universum dat wordt beheerst door onzekerheid.
