De uitgestrekte wetlands van het Congobekken, met name in de regio Cuvette Centrale, laten nu in aanzienlijke mate oude koolstof in de atmosfeer vrijkomen. Een nieuwe studie betwist de lang gekoesterde overtuiging dat koolstof opgeslagen in deze tropische veengebieden veilig ondergronds blijft, waaruit blijkt dat duizenden jaren oude koolstof ontsnapt via zwartwatermeren en rivieren. Deze bevinding roept kritische vragen op over de stabiliteit van een van de grootste koolstofreservoirs op aarde.
De ontdekking en de implicaties ervan
Jarenlang gingen wetenschappers ervan uit dat de veengebieden in de Cuvette Centrale – die ongeveer 33 miljard ton koolstof bevatten – stabiele koolstofputten waren. Recent onderzoek, gepubliceerd in Nature Geoscience, toont aan dat een aanzienlijk deel van de kooldioxide die ontsnapt uit de meren Mai Ndombe, Lake Tumba en de Ruki-rivier afkomstig is van turfafzettingen tussen 2.170 en 3.500 jaar oud. Dit betekent dat voorheen opgesloten koolstof nu wordt gemobiliseerd en als koolstofdioxide (CO2) in de atmosfeer terechtkomt.
De hoofdauteur van het onderzoek, Travis Drake van ETH Zürich, beschrijft de ontdekking als verrassend: “We hadden volledig verwacht dat de kooldioxide modern zou zijn.” De bevindingen van het team zijn gebaseerd op veldonderzoek dat gedurende vier jaar is uitgevoerd, waaronder uitdagende expedities om toegang te krijgen tot afgelegen waterwegen. Ze maten broeikasgassen en analyseerden sedimenten, wat bevestigde dat de CO2 niet afkomstig is van recent plantaardig materiaal, maar van oud veen.
Hoe het gebeurt: de rol van Blackwater-ecosystemen
Zwartwaterrivieren en -meren, gebruikelijk in het Congobekken, bevatten hoge concentraties opgeloste organische koolstof uit rottend plantaardig materiaal. Deze ecosystemen zijn van nature oververzadigd met CO2, maar het nieuwe onderzoek toont aan dat deze CO2 nu oude koolstof bevat. Microben in de veengebieden breken de lang begraven koolstof af in CO2 en methaan, dat vervolgens in de waterwegen terechtkomt en in de atmosfeer terechtkomt.
De studie suggereert dat dit proces een natuurlijk onderdeel kan zijn van de dynamiek van veengebieden, met enige lekkage als zich nieuwe afzettingen vormen. Het vergroot echter ook de mogelijkheid dat de klimaatverandering deze lang begraven koolstofopslagplaatsen destabiliseert. Als de regio vaker met droogtes te maken krijgt, zou de snelheid waarmee koolstof vrijkomt dramatisch kunnen versnellen.
Het mondiale koolstofbudget en toekomstig onderzoek
De Cuvette Centrale bevat een derde van de koolstof in tropische veengebieden ter wereld. Als deze veengebieden overgaan van koolstofputten naar belangrijke bronnen, zou dit aanzienlijke gevolgen hebben voor de mondiale klimaatverandering. De onderzoekers onderzoeken nu of dit koolstoflek een basisproces is of een teken van bredere instabiliteit. Ze zijn van plan het water dat in het veen zit te analyseren om te begrijpen hoe microben oude koolstof vrijgeven en de oxidatiesnelheid in de hele regio te beoordelen.
“Dit traject brengt een kritieke kwetsbaarheid aan het licht”, legt Drake uit. “Als de regio in de toekomst te maken krijgt met droogte, zou dit exportmechanisme kunnen versnellen, waardoor deze enorme koolstofreservoirs mogelijk van een zinkput naar een belangrijke bron van de atmosfeer kunnen omslaan.”
Het lopende onderzoek is essentieel om te bepalen of de veengebieden in het Congobekken een omslagpunt naderen, met mogelijk verstrekkende gevolgen voor de mondiale koolstofcyclus.
