Lough Neagh staat bekend om één specifieke vangst: de paling. Het was het eerste Noord-Ierse product dat een beschermde geografische aanduiding (BGA-status) van de EU kreeg. Een ereteken, eigenlijk. Maar dit jaar vang je hier geen gele paling. Of volgende. Of het jaar erna.
De visserij is gesloten.
Slechts een klein stukje (slechts 25 ton) schieraal (de volledig volwassen soort) kan worden gevangen door de Lough Neagh Fishermen’s Co-operative. Ondertussen zitten gezinnen die afhankelijk zijn van de palingvisserij als hun voornaamste inkomen in het ongewisse, wachtend op Stormont om tussenbeide te komen. Ze zijn niet gelukkig. Zij geven de schuld aan de milieudruk in het meer. Wetenschappers zeggen dat het einde al tientallen jaren in zicht is.
Hoe de impact van de lange staart de Lough Neagh Eel-populatie hervormt
Laten we naar het wezen zelf kijken. De Europese paling is eigenlijk een tijdreiziger. Het heeft ijstijden overleefd. Het zag hoe dinosaurussen werden weggevaagd door een asteroïde. Het zag continenten uit elkaar drijven. Het is prehistorisch, veerkrachtig en nu ernstig bedreigd.
Wetenschappers weten dat het levensverhaal begint in de Sargassozee, vlakbij de oostkust van de VS. Niemand heeft ze daar ooit zien broeden. Niemand. Ze steken als éénjarige de Atlantische Oceaan over en zwerven drie jaar rond. Ze arriveren in Europese zoetwatermeren zoals Lough Neagh of Lough Erne als transparante ‘glasaaltjes’. Dan worden het glasaaltjes en verdwijnen ze in de diepte.
Ze wonen er wel twintig jaar. Het eten van ongewervelde dieren zoals de Lough Neagy-vlieg. Veranderen in gele paling (of bruine paling, als je kieskeurig bent). Dan worden de dingen raar.
Wanneer ze volwassen worden – met een lichaamsvet van ongeveer 16-18% – ondergaan ze een metamorfose die klinkt als sciencefiction. Hun rug wordt zwart, hun buik wit. Hun ogen worden enorm. Hun vinnen zijn afgerond. Zelfs hun achterkanten verdwijnen. Ze worden verzegeld, bijna als een biologische onderzeeër. Professor Derek Evans van het Agri-Food Biosciences Institute beschrijft deze fase met ontzag.
Deze transformatie bereidt hen voor op de terugreis. Tijdens de overtocht eten ze niet. Ze zwemmen in reserves terwijl ze voortplantingscellen ontwikkelen. Sperma. Eieren. Ze vertrouwen op iets dat magnetoforen in hun netvlies worden genoemd om het magnetische veld van de aarde te detecteren. Het is een magnetische superkracht die hen naar huis leidt.
Het is een enkele reis. Ze spawnen. Ze sterven. Alleen de kleine glasaaltjes zien we het jaar daarop terugkomen. Nooit de volwassenen.
De kritieke ineenstorting sinds 1983: waarom rekrutering mislukte
In de jaren tachtig brak het systeem. Het aantal jonge palingen dat in de Europese wateren arriveerde – wat wetenschappers ‘rekrutering’ noemen – kelderde. We hebben het over 14 tot 16 miljoen jongeren per jaar. Tot iets meer dan 200,00.
1983 was het moment waarop iedereen het opmerkte. Het was geen flauwekul. Het was een klifrand. En die daling zet zich tot nu toe voort.
Menselijke invloed is de voornaamste verdachte. Mariene biologen wijzen op de impact op het klimaat. Waterkrachtsystemen die migratiepaden blokkeren. Vervuiling en besmetting. Exotische parasieten. Overbevissing. Voeg daaraan de illegale smokkel buiten Europa toe en het beeld wordt somber.
Europa probeerde het op te lossen. Vanaf 2009 werden beheersplannen voor paling in alle visserijen ingevoerd. Een exportverbod volgde. In sommige landen is de recreatieve en commerciële visserij volledig gestopt.
Maar Lough Neagh heeft nog steeds de leiding. Vissers met een vergunning, zoals Gary Erlain, verdienden vroeger tot 80% van zijn inkomen met deze vis. De visserij stopte vorig jaar toen de kwaliteit onder de marktnormen daalde. Vorige maand kondigde minister van Landbouw Andrew Muir nieuwe maatregelen aan. Het doel? Voorraadherstel op lange termijn.
Welke factoren veroorzaken de achteruitgang van Lough Neagh Eel?
Daera zegt dat deze externe maatregelen gebaseerd zijn op wetenschap en voldoen aan de wettelijke plicht om een ernstig bedreigde diersoort te beschermen. Muir werkt prioritair aan de ontwikkeling van een tijdelijke stopzettingsregeling voor vergunninghouders.
Maar op het water is de frustratie voelbaar. Gary McErlain, een palingvisser van de zevende generatie, ziet de schade duidelijk. Hij wijst niet alleen op de brede klimaatverandering. Hij ziet lokale moordenaars.
Zebramosselen. Klimaatverschuivingen. Hij wijst in het bijzonder op de vliegenpopulatie op Lough Neagy. Het is beneden. De vervuiling is toegenomen. Hij noemt de algenbloei in 2023, 2024 en 2025. Vorig jaar was volgens hem het ergste tot nu toe. Twee hittegolfperiodes in Noord-Ierland? Hij vermoedt dat het weer zal gebeuren.
“Ik ben gezegend dat ik uit een lange rij kom… Om mij te vragen hoe ik me voel… dat is verwoestend”, zegt McErlain. De emotie is echt. De traditie sterft.
Beheersplannen suggereren dat het vergroten van de kansen dat volwassenen de zee bereiken – via beschermde routes en verboden – van cruciaal belang is voor het herstel van het bestand. Prof Evans blijft voorzichtig optimistisch.
“De paling is een zeer veerkrachtige soort. Hij bestaat hier al miljoenen jaren”, zegt Evans. “Gezien de juiste kansen zal het blijven overleven.”
Op dit moment zijn de ‘juiste kansen’ ingewikkeld. Daera bevestigt dat er een financiële steunregeling bestaat. De “noodzakelijke goedkeuringen” worden nagestreefd. Het proces omvat meerdere afdelingen. Het kost tijd. Er is geen tijdlijn. Na goedkeuring zal de minister details bekendmaken.
Tot die tijd blijven de vissen in het water. De netten blijven op de boten. En de vissers wachten.
